پویاروز – تهران- کارگردان «آنتیک» گفت: به دلیل حساسیتهای پیش آمده و اقدامات برخی، آنتیک دردسرهای زیادی را از سر گذراند اما بالاخره این اثر با مجوز رسمی اکران شد.
به گزارش خبرنگار سینمایی ایرنا، دو سال پیش بود که اکران یک فیلم کمدی در چهل و سومین جشنواره فیلم فجر با حواشی متفاوتی همراه بود. از قصه فیلم تا نشست خبری که با اعتراض پژمان جمشیدی به قیمت دلار همراه بود، «آنتیک» را با فراز و نشیبهایی در جشنواره مواجه کرد.
پیش از وقوع جنگ تحمیلی سوم، قرار بود «آنتیک» در فهرست اکران نوروزی قرار گیرد اما این اتفاق نیفتاد و حالا پس از آنکه سایه جنگ همچنان بر سر کشور است، عوامل فیلم ترجیح دادند ریسک اکران را به جان بخرند و آن را راهی اکران کنند. از اینرو و همزمان با اکران فیلم سینمایی «آنتیک» به کارگردانی هادی نائیجی، با این کارگردان به گفت و گو نشستیم.
طرح سریالی «آنتیک» را سالها پیش برای تلویزیون نوشته بودم
ایده این فیلم از کجا بود و چرا فکر میکردید این سوژه متفاوت است؟
نائیجی: سالها قبل برای ساخت یک سریالی در سیمافیلم طرح داستانی ارائه دادم که در آن سریال، زندگی شخصیت اصلی داستان به یکی از امامزادههای مدفون در جنگلهای شمال گره میخورد. تلویزیون در آن زمان به دلایل حساسیت موضوع، فقط در مرحله نگارش با من همراه بود. پروژه را رها کردم تا اینکه چند سال بعد آقای حسنی یکخطی آنتیک را برایم تعریف کرد و با توجه به آمادگی تهیهکننده، نوشته شد و درگیر ساختش شدم.
هر فیلمسازی بر حسب اهمیت موضوع تصمیم به ساخت آن میگیرد. در سینمای ایران چنین موضوعی مسبوق به سابقه نبوده و تا به امروز فیلمی که مستقیم به این موضوع بپردازد، ساخته نشده است. اگر همین ویژگی را منشأ تفاوت با موضوعات دیگر قرار بدهیم، شاید بتوانیم بگوییم موضوع فیلم آنتیک از موضوعات دیگر آثار سینمایی متفاوت است.
چطور به ترکیب پژمان جمشیدی و بیژن بنفشهخواه رسیدید؟
نائیجی: از همان ابتدا با توجه به تهیه این فیلم در بخش خصوصی، فیلم سینمایی آنتیک نیازمند به یک زوج کمدی بود تا علاقهمندان به ژانر کمدی را با خود همراه کند. تماشاگر، بازیگران منتخب خود در هر ژانر را بهحسب تجربه میشناسند و در چرخه اکران بهدنبال آن هستند. این انتخاب با همین رویکرد استارت خورد. اما از نظر شخصیتپردازی، ترکیب بیژن بنفشهخواه با پژمان جمشیدی به عنوان دو برادر شیرخورده که اصطلاحا برادر رضاعیاند، در عین تفاوت چهره در ویژگیهای رفتاری نیز میبایست تفاوتهایی داشته باشند. انتخاب و ترکیب بر اساس سبک و لحن بازی آنها صورت گرفته. پژمان و بیژن و اَکت و ریاکت یکی پرحاشیه و دردسرساز و دیگری عافیتطلب و خانوادهدار.
این نسخه کوتاهتر از نسخه جشنواره است
حواشی اخیر پیرامون آقای پژمان جمشیدی، ریسکی برای اکران فیلم داشت؟ اگر نه، فکر نمیکردید تاثیرگذار باشد؟
نائیجی: نگران وضعیت آقای جمشیدی بودیم، نه نگران فیلم. امیدوارم هر چه زودتر ختم بخیر شود. بههر حال هیچکسی برای منافع یک فیلم در اکران، آرزوی دردسر برای عوامل فیلم و یا برای بازیگر فیلم ندارد. ضمنا نمیدانم هر حاشیهای در ایام اکران یک فیلم تا چه اندازهای به دیدهشدن آن فیلم کمک میکند؟! پای تماشاگر با هر روشی به سالن باز شود، رضایت تماشاگر را اگر کسب کند، حتما تصاعدی تماشاگران را به سینما سوق میدهد.
گویا فیلم توقیف بوده؛ آیا پیشتر هم برای اکران پیشقدم شده بودید؟ فیلم نسبت به نسخه جشنواره چقدر تغییرات داشته است؟
نائیجی: به دلیل حساسیت موضوع و اقدامات برخی، آنتیک دردسرهای زیادی را از سر گذراند اما اکنون با مجوز رسمی سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اکران شده است. نسخه در حال اکران، دوباره تدوین شده و در این نسخه فقط معیار تدوین، مسائل ممیزی نبوده بلکه دستیابی به نسخهای با ریتم بهتر هم مساله ما بود. این نسخه کوتاهتر از نسخه جشنواره است.
چه اتفاقی افتاد که در این شرایط تصمیم به اکران گرفتید و پیشقدم اکران کمدی جدید شدید؟
نائیجی: البته این تصمیم، در اختیار تهیهکننده است که به دعوت سازمان سینمایی برای رونقبخشی به سینما گرفته شده و انصافا آقای بابایی باشجاعت، این ریسک را پذیرفتند. البته این ریسک ایام جنگ و آتشبس با گرانشدن قیمت بلیط برای ما با توجه به اوضاع اقتصادی مردم، مضاعف هم شده است. امیدوارم مردم هزینه سبد تفریحیشان در سینما پابرجا باشد. البته طرح نیمبها به دو روز در هفته رسید که میتواند کمکی برای مردم باشد تا از تفریح سینما محروم نشوند.
فیلم آنتیک ما را با مساله سوءاستفاده از خرافهها روبرو میکند
نقد اجتماعی شما در این فیلم چه بود؟ چون عمدتا کارهای شما با نقدی در زیرلایه همراه است
نائیجی: فکر نکنم هیچ فیلمسازی به دنبال یک کار خنثی باشد. فیلم برای تاثیرگذاری باید سوال و چالش ایجاد کند. این نکته در کنار رسالت هنر و نسبت آن با جامعه، عنصر مهم جذابیت اثر محسوب میشود. فیلم آنتیک در یک جامعهای با سبقه فرهنگ مذهبی ما را با مساله سوءاستفاده از خرافهها روبرو میکند. سوءاستفاده اغلب بر بستر اختلال شناختی یک جامعه بهوجود میآید. عدم شناخت دقیق باعث میشود، باورهای غلط شکل گیرد و همین، بهانه روایت قصه فیلم آنتیک است.
کارهای شما یک تم درونی مذهبی دارد؛ «حق سکوت» هم این ویژگی را داشت. این دیدگاه شخصی شماست یا فکر میکنید چون جامعه نسبت به چنین سوژههایی حساس هست، دیده و اقبال میشوند؟
نائیجی: ما در جامعهای زندگی میکنیم که فرهنگ ایرانی ممزوج با مذهب، شاکله زیست فردی و اجتماعی یک ایرانی را میسازد. بر این اساس هر کارگردانی برای پرداختن به هر موضوعی در سینما که زندگی یک ایرانی را بهتصویر میکشد باید بداند که این ایرانی در زیست فردی و اجتماعیاش با مذهب گره خورده است. یا بهصورت باورهای شخصی و یا بهصورت قوانین حاکمیتی. حتی اگر به یک ایرانی غیرمذهبی و لائیک میپردازد، در سابقه و بکاستوری این فرد با عنصر مذهب سر و کار دارد. این یک ویژگی مهم جامعه ایران است و هر کسی بخواهد درباره یک ایرانی فیلم بسازد ناگزیر با این پیوستها سر و کار خواهد داشت.
جامعه امروز ایران را با ظرفیت بالایی میشناسم
فکر نمیکردید جامعه حساس ما به مسائل مذهبی، نسبت به سوژه گارد داشته باشد؟ برای اینکه چنین برداشتی نشود، چه مسیری را در پرداخت قصه این فیلم در پیش گرفتید؟
نائیجی: پیدا کردن نقاط حساس یک جامعه، کار فیلمساز است. نقاط حساس محل سوال و چالش است و سرمایه یک فیلم همین نقاط حساس است. اتفاقا نکته مهم این است که نباید رعایت جانب احترام برای ورود به حریم موضوعی از جامعه، ما را به ساختن یک فیلم خنثی سوق بدهد. البته بیان و زبان فیلم با تلفیق نوش و نیش به هر اندازه که فیلمساز در آن مهارت دارد، تبعاتی هم دارد. من به شخصه جامعه امروز ایران را با ظرفیت بالایی میشناسم. توان تشخیص سره از ناسره را دارد؛ البته اگر دستاندرکاران و مدیران فرهنگی نیز فهم این جامعه را بهجا بیاورند.
