پویاروز – تهران- همزمان با نهایی شدن توافق میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، بازتابهای گسترده این تحول دیپلماتیک در آمریکا، رژیم صهیونیستی و کشورهای منطقه نشان میدهد که این توافق فراتر از یک تفاهم دوجانبه، به موضوعی تعیینکننده در معادلات امنیتی و سیاسی خاورمیانه تبدیل شده است. واکنشهای متفاوت از حمایت و استقبال تا انتقاد و نگرانی، بیانگر تاثیرات گسترده این توافق بر توازن قدرت منطقهای و روابط بازیگران مختلف است.
به گزارش روز چهارشنبه ایرنا، توافق با ایران بار دیگر در آمریکا شکافهای سیاسی میان دو حزب اصلی را آشکار کرده است. بخشی از نمایندگان کنگره و شخصیتهای سیاسی آمریکایی این توافق را گامی در مسیر کاهش تنشها و تقویت دیپلماسی ارزیابی میکنند.
آنان معتقدند که تجربه سالهای گذشته نشان داده است که گزینههای نظامی نه تنها به حل اختلافات منجر نشده بلکه هزینههای سنگینی را بر آمریکا و متحدانش تحمیل کرده است. در مقابل برخی جمهوریخواهان و جریانهای نزدیک به لابیهای حامی رژیم صهیونیستی همچنان نسبت به هرگونه توافق با ایران موضع انتقادی دارند و آن را مغایر با منافع راهبردی واشنگتن میدانند.
با این حال، تحولات اخیر در سنای آمریکا نیز حاکی از محدودیت توان مخالفان توافق برای پیشبرد طرحهای مورد نظر خود است. ناکامی برخی تلاشها برای اعمال محدودیتهای بیشتر بر اختیارات دولت آمریکا در قبال پرونده ایران، نشانهای از دشواری اجماعسازی علیه مسیر دیپلماسی در شرایط کنونی به شمار میرود.
در سوی دیگر، واکنشها در سرزمینهای اشغالی بیش از هر نقطه دیگری با نگرانی و انتقاد همراه بوده است. بسیاری از تحلیلگران و رسانههای صهیونیستی توافق ایران و آمریکا را نشانه شکست راهبرد چندساله تلآویو برای جلوگیری از هرگونه تفاهم میان تهران و واشنگتن ارزیابی میکنند.
به اعتقاد آنان، رژیم صهیونیستی طی سالهای گذشته تلاش کرده بود با اعمال فشار سیاسی، رسانهای و امنیتی، مسیر گفتوگو میان دو کشور را مسدود کند؛ اما روند تحولات اخیر نشان میدهد که این راهبرد نتوانسته به اهداف مورد نظر دست یابد.
برخی تحلیلگران حتی از این توافق به عنوان «شکستی تحقیرآمیز» برای جریانهایی یاد کردهاند که بر طبل تقابل و تشدید تنش میکوبیدند.
رسانههای عبریزبان نیز با اشاره به پیامدهای احتمالی توافق، درباره محدود شدن آزادی عمل تلآویو در برخی پروندههای منطقهای هشدار دادهاند. در همین چارچوب، شماری از رسانههای صهیونیستی خواستار افزایش تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک برای تاثیرگذاری بر روند اجرای توافق شدهاند.
بازتاب توافق در میان متحدان سنتی آمریکا نیز قابل توجه بوده است.
برخی دیپلماتها و مقامهای سابق غربی این توافق را فرصتی برای خروج واشنگتن از چرخه بحرانهای فرسایشی خاورمیانه توصیف کردهاند. از نگاه آنان، کاهش تنش میان ایران و آمریکا میتواند زمینه را برای تمرکز بیشتر بر چالشهای راهبردی دیگر و همچنین کاهش هزینههای امنیتی و نظامی فراهم کند.
در همین راستا، برخی شخصیتهای سیاسی آمریکایی از جمله چهرههای نزدیک به دولت، توافق با ایران را «توافقی برای صلح منطقهای» توصیف کردهاند. این دیدگاه بر این فرض استوار است که استمرار گفتوگو و تعامل دیپلماتیک میتواند از بروز درگیریهای جدید جلوگیری کرده و مسیر حلوفصل اختلافات از راههای سیاسی را تقویت کند.
نکته قابل توجه دیگر، کاهش اعتبار برخی ادعاها و هشدارهای مکرر مخالفان توافق است. شماری از تحلیلگران غربی و منطقهای معتقدند تکرار پیشبینیهای نادرست درباره پیامدهای فاجعهبار هرگونه توافق با ایران، موجب شده است بخشی از افکار عمومی و حتی برخی متحدان سنتی آمریکا نسبت به این هشدارها با تردید بنگرند؛ موضوعی که از آن با تعبیر «داستان چوپان دروغگو» یاد شده است.
استقبال بخشی از جامعه سیاسی آمریکا، نگرانی آشکار محافل اسرائیلی و امیدواری برخی بازیگران منطقهای به کاهش تنشها، همگی از آن حکایت دارد که این توافق میتواند آغازگر مرحلهای جدید در مناسبات خاورمیانه باشد؛ مرحلهای که موفقیت یا ناکامی آن، نه تنها بر روابط تهران و واشنگتن، بلکه بر آینده نظم امنیتی منطقه نیز تاثیرگذار خواهد بود.
