پویاروز – تهران- ماه محرم و سوگواری برای شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و خاندان ایشان قرنهاست که با فرهنگ ایرانیان عجین شده و برخی از هنرمندان موسیقی سعی کردند با تولید آثاری ارادت خود را به سیدالشهدا (ع) اعلام کنند.
به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، ماه محرم، سوگواری و عزاداری برای شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، خاندان و یاران با وفای ایشان قرنهاست که با فرهنگ ایرانیان عجین شده است و به واسطه آن تولیدات فرهنگی و هنری از جمله آثار موسیقایی مرتبط با مضامین مذهبی و اعتقادی مورد توجه قرار گرفته است.
برخی از هنرمندان موسیقی به مناسبت ماه محرم و ایام سوگواری شهادت امام حسین(ع) و یاران وفادار ایشان از گذشته تاکنون سعی کردند تا با تولید آثار، سرودن، نواختن، اجرا یا خواندن قطعه یا آلبومی واقعه عاشورا را به زبان موسیقی روایت و ارادت خود را به سیدالشهدا (ع) اعلام کنند.
براساس بررسیهای انجام شده، پیش از انقلاب اسلامی، آلبوم مستقل و مدونی در قالب موسیقی مذهبی و با موضوع ماه محرم، عاشورا، شهادت امام حسین (ع) و ایام سوگواری وجود نداشت و شاید تنها تکآهنگهایی با این موضوعها وجود داشته باشد، پس از انقلاب اسلامی انتشار تکآهنگها و آلبومهای موسیقی مذهبی افزایش قابل توجهی پیدا کرد، هر چند که بعضی از این آثار سفارشی بودند و توسط نهادهایی همچون سازمان صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران منتشر شدند و بعضی نیز بازخوانی آثار آیینی و مذهبی گذشته بودند، با این وجود برخی از هنرمندان نیز براساس علاقهمندی خود و به دور از سفارش، آثاری را در این حوزه تولید و منتشر کردند.
در سالهای اخیر، موسیقی مذهبی در ایران دچار تغییرات و تحولات قابل توجهی شده است؛ هنرمندان و مداحان با بهرهمندی از امکانات جدید تولید موسیقی، تلاش کردهاند آثار مذهبی را با شکل و کیفیتی متفاوت ارائه دهند. تعداد انتشار آلبومهای مذهبی کاهش پیدا کرده و چنین آثاری بیشتر در قالب تکآهنگ یا نماهنگ در فضای مجازی منتشر میشوند.
یکی از مهمترین ویژگیهای آلبومهای مذهبی سالهای اخیر، تلفیق موسیقی سنتی ایرانی با عناصر موسیقی مدرن است. در بسیاری از این آثار، از سازهای سنتی مانند نی، تار، کمانچه و دف در کنار سازهای مدرن و تنظیمهای الکترونیک استفاده میشود. این ترکیب باعث شده است که آثار مذهبی مورد توجه نسل جوان قرار گیرد. در بسیاری از آثار موسیقایی جدید، علاوه بر اشعار کلاسیک، از شعر شاعران معاصر نیز استفاده میشود. این اشعار با زبانی سادهتر و قابل فهمتر برای مخاطبان امروز نوشته میشوند و تلاش میکنند مفاهیم مذهبی را با بیان امروزی ارائه دهند. با توجه به این روند، به نظر میرسد موسیقی مذهبی در ایران همچنان مسیر رشد و تغییر را ادامه خواهد داد و جایگاه خود را در میان مخاطبان حفظ خواهد کرد.
در این گزارش بعضی از آثار موسیقایی که با مضمون ماه محرم و ایام سوگواری شهادت امام حسین(ع) و یاران با وفای ایشان منتشر شده است، میپردازیم.
«شب عاشورا» به روایت لوریس چکناواریان
سوئیت سمفونی «رسول عشق و امید» براساس نوشتهای از سیدمـهدی شـجاعی با آهنگسازی و رهبری لوریس چکناواریان و همراهی ارکستر سمفونیک تهران همزمان با مبعث حضرت رسول سال ۱۳۸۶ در تالار وحدت اجرا شد.
این سوئیت سمفونی، تلفیقی از موسیقی، حرکات موزون، افکتهای صوتی و تصویری بود که ۱۶۰ نفر از هنرمندان در اجرای آن مشارکت داشتند. در سوئیت سمفونی «رسول عشق و امید» قطعهها و آثاری با مضامین خلقت انسان و زندگی پیامبران و امامان؛ وفات و مبعث پیامبر اکرم (ص)، تولد حضرت مسیح (ع)، عید غدیرخم، ازدواج و شهادت حضرت علی (ع)، قبل و بعد از واقعه کربلا اجرا شد.
چکناواریان هدف از ساخت این سمفونی را علاقه خود به موسیقی مذهبی و توجه به سنتهای ملی و فرهنگی ایرانی دانسته و بیان کرده بود: در تمام زندگی همیشه منتظر آمدن محرم بودم تا موسیقی مذهبی را بشنوم و جمعآوری کنم و حتی در کار اپرای عروسکی رستم و سهراب به کارگردانی بهروز غریبپور نیز از این گونه موسیقی مذهبی استفاده کردهام. در ساخت موسیقی سعی کردم تمام مفاهیم مذهبی ایران را به زبان بینالمللی و هنری تبدیل کنم تا همه دنیا حرف ما را بفهمند.
قطعه «شب عاشورا» در سوئیت سمفونی «رسول عشق و امید» اجرا شد که بسیار مورد توجه مخاطبان قرار گرفت؛ چکناواریان موسیقیدان مسیحی و ایرانی است که در مناسبتهای مذهبی به بهانههای مختلف ارادت قلبی خود را به اهل بیت به ویژه امام حسین (ع) بیان کرده است.
قطعه «شب عاشورا» بر اساس شعر «امشبی را شه دین در حرمش مهمان است / صبح فردا بدنش زیر سم اسبان است/ مکن ای صبح طلوع» در دستگاه چهارگاه نوشته و ساخته شده است. این قطعه همچنین توسط ارکستر سمفونیک البرز و گروه کر فیلارمونیک ایران به رهبری چکناواریان اجرا شده است.
چکناواریان در گفت و گویی درباره قطعه «شب عاشورا» بیان کرده است: حماسه عاشورا یک تراژدی واقعی محسوب میشود که درک تمامعیار آن سنگین است و تنها کسانی که از بینش بزرگی برخوردار هستند میتوانند وقایع روز عاشورا را درک کنند. بگذارید خیلی راحت بگویم، شما در طول تاریخ چند نفر را سراغ دارید که به خاطر خدا و اعتقاداتشان به همه داشتههای زندگی خود پشتپا بزنند، چرا که امام حسین با علم به اینکه میدانست خود و یارانش به شهادت میرسند اما به میدان نبرد رفت زیرا هدفشان مقدس بود و همه ما باید از این اقدام سرمشق بگیریم.
این آهنگساز افزود: از سوی دیگر حماسه عاشورا یک درس دیگری هم برایم داشت و آن اینکه این دنیای مادی، گذران است، بزرگترین کاخهای دنیا نابود میشوند اما انسانیت زنده میماند و به خاطر همین دلایل همچنان معتقدم عاشورا یکی از بزرگترین وقایع تراژیک جهان است سمفونی عاشورا میتواند همه دنیا را تحت تاثیر قرار دهد.
«پوئم سمفونیک آب تشنه»؛ بازتاب خاطرات کودکی آهنگساز از محرم
آلبوم «پوئم سمفونیک آب تشنه» با آهنگسازی محمدرضا علیقلی شامل ۶ قطعه؛ «مقدمه»، «مجلس اول»، «مجلس دوم»، «مجلس سوم»، «مجلس چهارم» و «مجلس پنجم» در سبک کلاسیکال است.
علی تفرشی (آواز سلو)، یاسمین حاجناصر، ریحانه ناصری (سوپرانو و آلتو در گروه کُر) و سروش بخشش مدیر تولید از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند که سال ۱۳۹۹ به مناسبت ماه محرم به همت مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد.
«پوئم سمفونی آب تشنه» سال ۱۳۹۸ با همراهی ارکستر ملی ایران به رهبری میهمان سهراب کاشف و گروه کُر بنیاد رودکی به رهبری رازمیک اوحانیان در تالار وحدت به روی صحنه رفت.
محمدرضا علیقلی آهنگساز پیشکسوت درباره این اثر نوشته است: «بهترین خاطراتم از دوران کودکی، به محرمها برمیگردد که ماجراهایش ذهنم را پر از تصویر میکرد و موسیقیهای شگفتش در عزاداریها طبعم را نوازش میکرد. از جوانی که وارد دنیای موسیقی شدم همواره این شوق با من بود که بتوانم روزی برای این ماندنیترین حماسه تاریخ، اثری خلق کنم اما احساس میکردم هنوز این توان در من نیست.
از همان سالها در برهههای مختلف پیشنهادهایی به من شد و نمیپذیرفتم گویا هنوز احساس میکردم نیاز به رشد و سلوک بیشتری دارم برای آفرینش در این ساحت. بالاخره در سال ۱۳۹۸ پیشنهاد دیگری شد و این بار دیگر به سنی رسیده بودم که دلهره داشتم فرصت را از دست بدهم و دستم از خوان وسیع حضرتش خالی بماند. پوئم سمفونیک «آب تشنه» را کوشیدم آنگونه که شایسته است بسازم و امید دارم شیفتگان این حماسه شگفت آن را بپذیرند و دوست داشته باشند.
«پوئم سمفونیک» گونهای زیبا و موثر در موسیقی کلاسیک است که آهنگساز با بهرهگیری از شعر، روایتی از آغاز تا پایان یک قصه یا یک درام را به شکل موسیقایی بازآفرینی میکند؛ پوئم سمفونیک «آب تشنه» روایتی است از لحظات ورود امام و کاروانش به سرزمین نینوا تا لحظات سرخ ظهر عاشورا.
برای ساخت این اثر از اشعار و نغمههای کاملاً اصیل که بعضی را از کودکی به یاد دارم و همچنین بخشی از قدیمیترین شعرها و نواهای عاشورایی بوشهر که بسیار دوستشان داشتم؛ استفاده کردهام. ارکستراسیون و رنگآمیزی سازها در این اثر، نیم نگاهی به موسیقی تعزیهای دارد. این اثر در ۶ قسمت اجرا میشود که شامل مقدمه و پنج مجلس است.»
«رستاخیز سرخ»؛ روایتی از نوحهنواهای ماندگار
آلبوم بیکلام «رستاخیز سرخ» با آهنگسازی محسن جلیلی و محمدمهدی آقایی شامل ۱۱ قطعه؛ «آغاز»، «گفت و گوی تنهایی»، «آخرین دیدار»، «لالایی»، «رویای آرامش»، «علمدار»، «وداع»، «خزان خورشید»، «داغ تازه»، «شب فراق» و «قافله» است که سال ۱۳۹۷ به مناسبت ماه محرم و شهادت اباعبدالله الحسین(ع) منتشر شد. برای شنیدن قطعه «قافله» از آلبوم «رستاخیز سرخ» اینجا مراجعه کنید.
نوازندگان؛ سعید نبئی (ترومپت)، مهدی آقایی (پیانو و کیبورد)، محسن جلیلی (نی) و علیرضا مصدقی (عود)، سروش بخشش مدیر تولید، استودیو هلال ضبط، میکس و مسترینگ، مجتبی حقیقت گرافیست از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند که به همت مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی منتشر شده است.
محسن جلیلی آهنگساز آلبوم موسیقایی «رستاخیز سرخ» درباره تولید آن بیان کرده است: آلبوم «رستاخیز سرخ» براساس موسیقی تعزیه و در فضایی تازه تولید شده است؛ قطعات این آلبوم با محوریت ساز ترومپت که ساز اصلی تعزیه است شکل گرفته و حاوی خط روایی هستند و از آغاز حرکت کاروان سیدالشهدا به کربلا شروع میشود و تا حرکت کاروان اسرا به پایان میرسد.
این آهنگساز با تاکید بر اینکه فضای آلبوم «رستاخیز سرخ»، ارکسترال است، افزود: تمام قطعات این آلبوم قابلیت اجرا با ارکستر سمفونیک را دارد و میتواند شاخص باشد. در عین حال این اثر میتواند برای مداحان و کسانی که در موسیقی آئینی و تعزیه فعالیت دارند هم قابل توجه باشد و به نوعی این موضوع را گوشزد کند که فضای ناب و اصیل ما در موسیقی آیینی چه فضایی است.
همچنین در بخشی از توضیح این اثر آمده است: «عاشورا حماسهای شگرف و واقعیتی فرهنگساز است. «نوحهنواهای ماندگار» هر یک مرثیهای عزتمندند. نغمههایی که تا امروز امتداد یافته و بخشی از شناسنامه فرهنگی و تاریخی موسیقی مذهبی ایرانزمین شدهاند. در مجموعه «رستاخیز سرخ» برخی از این نغمهها که تا امروز بر ذهن و زبان مردم جاریست، در قالب موسیقی بیکلام و به شکل برداشتهایی آزاد از نوحهها و تلفیق آن با موسیقی شکوهمند تعزیه، پیشکش شدهاند. همراهی این دو وجه والای موسیقی آیینی ایرانی، نوایی بهیادماندنی و روحنواز آفریده تا شنیدن آن مجالی باشد برای گریستن.»
«نفیر»؛ بازخوانی نوحههای عاشورایی
آلبوم «نفیر» بازخوانی نوحههای عاشورایی از دهه ۴۰ و ۵۰ شمسی و یادبود نوحهخوانیهای زندهیاد محمد احمدیان مداح اهل بیت(ع) با صدای سیدعلی ساداترضوی مداح و ذاکر اهل بیت (ع) و آهنگسازی و تنظیم (بازسازیتنظیم) محسن جلیلی و امین شیرازی شامل ۱۰ قطعه؛ «مدال»، «ماه روز»، «باران»، «تقسیم»، «گم شدن»، «پایان»، «پریشانی»، «حُرمت»، «بازگشت» و «سلام» است.
صابر جعفری، حمیدرضا رامیار، علیرضا قادر و مهدی نایینی (گروه کُر)، امین شیرازی میکس و مسترینگ، علیرضا منصوری صدابردار از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند که سال ۱۳۹۴ به همت موسسه هنر و ادبیات «هلال» منتشر شده است. برای شنیدن قطعه «مدال» از آلبوم «نفیر» اینجا مراجعه کنید.
در بخشی از توضیحات محسن جلیلی کارشناس و ناظر کیفی مجموعه «نفیر» درباره این اثر آمده است: «آیینهای سوگواری (به عنوان بازتاب پنهانترین خواستها و باورهای بشری)، به شایستگی از حفظ و پیوند باورهای گوناگون هر قوم در طول تاریخ خبر میدهند و بدین سان در شمار مهمترین نمودهای هویت اجتماعی اقوام هستند.
تاریخ اجتماعی بشر آکنده از آیینها و مراسمی است که انسان کوشیده است (به کمک آنها) زندگی خود را غنا بخشد و در پس این آیینها به خوبی میتوان ردپایی از هراسها، امیدها و آرزوهای آدمی را دریافت. آیینها (به عنوان یکی از بارزترین نمودهای هویت اجتماعی اقوام مختلف) نمایان گر نوع نگرش ایشان به زندگی و ارزشهای مورد قبول آنهاست.
در طول سالیان مختلف و پر از فراز و نشیب ایران اسلامی، هیچ گاه «فرهنگ عاشورا» و پرداختن به اُسوههای عاشورایی از زندگی مردم دور نبوده و در سختترین شرایط نیز این مهم باقی بوده است. ولی در سالهای اخیر به دلایل مختلف از جمله نوع اشعار نادرست و ملودیها و مرثیههای تأسفبرانگیز، شکل عزاداری در بین برخی اقشار مختلف جامعه دچار تغییرهای نادرستی شده است تا جایی که برخی مواقع، کپیبرداری از یک ملودی خاص و جایگزین کردن شعر روی آن نه تنها حس معنوی و روحانی در مخاطب ایجاد نمیکند، موجب تحریف در عزاداری نیز میشود.
این در حالی است که ظرفیت بالای «موسیقی اصیل ایرانی» از یک سو و کلام و شعر فاخر و به دور از تحریف (از سوی دیگر)، میتواند باعث خلق آثاری ارزشمندی و جاودانه در این زمینه شود. از جمله میتوان به نوحهها و مرثیههای سالهای نه چندان دور اشاره کرد که بر پایه «موسیقی دستگاهی» و «مقامی» ساخته شده و همچنان در اذهان و خاطر مردم به یادگار باقی مانده است و در چنین شرایطی، بازگشت به «اصالتهای نوحهخوانی و عزاداری» بیش از پیش به چشم میخورد.
یکی از خادمان اهل بیت (ع) که در سالهای نه چندان دور (با صدای گرم و پرسوز و گداز و البته اشراف او به دستگاههای موسیقی ملی)، نوحههای بینظیری در خاطرهها باقی گذاشته؛ مرحوم محمد احمدیان است که هنوز هم شنیدن نوحههایش، عظمت واقعه عاشورا را در یادها زنده میکند.
این مجموعه یادگار از ایشان، میتواند به عنوان یک مرجع مناسب برای بازگشت به شیوههای نوحهخوانی قدما و رعایت اصالتها در نوحهخوانی استفاده شود. اما به دلیل نبود کیفیت مناسب صدا و همچنین پراکندگی این آثار، بر آن شدیم تا ضمن بازخوانی مجدد برخی از آثار ماندگار ایشان- با کیفیتی مناسب و با رعایت استانداردهای موسیقی روز- روش آموزشی نیز برای ذاکران جوان اهل بیت ارائه کنیم.
همچنین کلام و شعر استفاده شده در این آثار (به دلیل قدمت بالای آن)، دارای کلماتی بودند که برخی از آنها برای نسل امروز، ناآشنا و «کمتر شنیده شده» بود که ضمن مشاوره با استادان بزرگوار به همت قلم سید محمد سادات اخوی برخی از اشعار، به زبان مفاهیم امروزی تغییر پیدا کرده است. این مجموعه به همت خادم اهل بیت استاد سیدعلی سادات رضوی که نوحهها با صدای پر از اخلاص و سوز و گداز ایشان (و البته آشنایی وی با دستگاههای موسیقی ملی) بازخوانی و تولید شده است.»
«خورشید» با روایت امیرحسین مدرس و امین تارخ
آلبوم «خورشید» مجموعهای از اشعار و نوحههای عاشورایی با اشعاری از علی انسانی، غلامرضا سازگار، طلوعی گیلانی، محمدرضا سهرابینژاد، محمدسعید میرزایی (خیر الانام)، نیر تبریزی و عارف بجنوردی، دکلمه زندهیاد امین تارخ بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون، خوانندگی امیرحسین مدرس و تنظیم برای ارکستر علیرضا صالحینژاد شامل ۱۰ قطعه؛ «چه کربلاست»، «ماه و ستاره»، «یوسف من»، «همراز»، «نماز عشق»، «شب وصال»، «اربعین»، «میر کاروان»، «امید» و «نای نینوا» است. قطعه «یوسف من» تیتراژ سریال «فرات» به کارگردانی مازیار میری بوده است.
برای شنیدن قطعههای «نماز عشق» اینجا و «میر کاروان» اینجا مراجعه کنید.
نوازندگان؛ خاچیک بابائیان، مازیار ظهیرالدینی، علی جعفری پویان، پدرام فریوسفی، میلاد عالمی، میثم مروستی، پویا خوش آهنگ (ویولن)، مازیار ظهیرالدینی، پویا خوش آهنگ، میثم مروستی، سهراب برهمندی (آلتو)، کریم قربانی، داوود منادی، مهرداد عالمی (ویولنسل)، آرین قیطاسی (ابوا)، باربد بیات (هورن)، شاهد علیزاده (پیانو)، امید توفیقی (عود)، شاهد علیزاده (تار، بم تار، اُدو)، همایون پشتدار (کمانچه، کمانچه آلتو)، نیما جوزی (نی)، شهریار نظری، سارا مهرافشار (دف، دهل)، فرهاد صفری (پرکاشن)، عامر شادمان و شهرزاد یوسفی (کُر)، شاهد علیزاده ناظر ضبط، وحید بقراطپور صدابردار، حمید آداب میکس و مسترینگ از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند که سال ۹۰ توسط موسسه هنر و ادبیات هلال روی نی منتشر شده و ادامه آلبوم «ماه و نی» است.
امیرحسین مدرس درباره ساخت و تولید آلبوم «خورشید» در گفت و گو با یکی از رسانهها بیان کرده بود: آلبوم «ماه و نی» شامل ۱۲ قطعه از نوحههای تهرانی بود که قدمت آنها به ۸۰ تا ۹۰ سال پیش میرسید. خوشبختانه استقبال از آن بسیار خوب بود و حتی جریانسازی کرد. با این حال جای تعدادی از قطعههای عاشورایی در آن خالی بود و به همین دلیل تصمیم به انتشار «خورشید» گرفتم.
وی افزود: ما هر کداممان در هر حوزه و هر ساحتی که هستیم بزرگترین افتخارمان و بزرگترین حس و حال و بهترین لحظات ما زمانی است که با این موضوعات کارمان گره میخورد که بیتردید تلاش همه دوستان و علاقهمندان به این حوزه و این ساحت آلبوم «خورشید» را تولید کرده و به اینجا رسانده است. انگشت اشاره همه دستاندرکاران این آلبوم به سمت اباعبدالله الحسین (ع) است و بد است که وقتی انگشت اشاره را به سمت چیزی میگیریم به جای نگاه کردن به آن نقطه به نوک انگشت نگاه کنند.
این خواننده همچنین در گفت و گویی دیگر اظهار کرد: آلبوم «ماه نی» به تهیه.کنندگی حوزه هنری در زمان خودش آلبوم خوب و قابل تاملی بود که با استقبال خوبی هم مواجه شد. در آلبوم جدید کمی نوع کار و سازبندی و موسیقی را با فکر بیشتری ارائه کردهایم. بزرگترین تصمیم ماه هم تفاوت این کار با آلبوم قبلی از لحاظ بافت موسیقیایی ست. به همین خاطر در آلبوم خورشید، شما با یک ارکستر کامل زهی مواجه هستید.خوانش هم به سمت بافت موسیقی اثر پیش رفته و هماهنگ با موسیقی ارکسترال است.
«هفتاد و دو»؛ روایت عاشورا به زبانهای فارسی و عربی
آلبوم عاشورایی «هفتاد و دو» با با اشعاری از حسین غیاثی، مرتضی حیدری آل کثیر و فرید فراز، آهنگسازی و تنظیم رسول رسولی و خوانندگی مرتضی حیدری آلکثیر و مهدی المؤمن شامل ۱۲ قطعه؛ «وداع»، «بیرق خونی»، «ماه تشنه»، «اندوه صحرا»، « شب های محرم»، «قیامت خورشید»، «دل کربلا»، «زخم بیداد»، «یه فرشته»، «بغض گهواره»، «گلوی سرخ» و «خواهر گریه» به زبانهای فارسی و عربی است.
نوازندگان؛ فرید فراز (سهتار و گیتار)، پیام طونی (ویولن)، مشتاق قرآداشخانی (کمانچه)، محمدرضا فراهانی، فرهاد زالی (نی)، پرویز وزیری (فلوت عربی)، امین رستمی و بهزاد عبدالهی صدابرداران، محمد موسوی و امین رستمی میکس و میسترینگ از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند که سال ۱۳۸۹ توسط مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد.
این آلبوم به صورت دوزبانه و به منظور تاثیرگذاری بیشتر و نزدیکی بیان و تصویرسازی موسیقی با وقایع عاشورا به زبانهای فارسی عربی اجرا شده و افکتهای موسیقایی این اثر به انتقال مفهوم کلام و موسیقی به مخاطب کمک میکند.
آلبوم «هفتاد و دو» ساختاری ایرانی دارد که در آهنگسازی آن، سازهای موسیقی ایرانی را در کنار تکنیکهای افکتیو به کار گرفته و این امر فضایی از موسیقی مناسبتی را ایجاد کرده است. برای شنیدن قطعه «قیامت خورشید» از آلبوم «هفتاد و دو» اینجا مراجعه کنید.
«ساقی سرمست»؛ سوگنامهای بر شهیدان دشت نینوا
آلبوم «ساقی سرمست» سوگنامهای بر شهیدان دشت نینوا با اشعار شاعرانی همچون محتشم کاشانی، غلامرضا سازگار و رحیم منزوی اردبیلی، آهنگسازی آریا عظیمینژاد و خوانندگی مرحوم محمدعلی کریمخانی شامل قطعههای «این حسین کیست؟»، «آرامگهِ یار»، «خاک بهشت»، «چشمی پُر از باران»، «با من نظاره کن»، «نیزهها اگر بلندند»، «ز سرِ تو سَربلندند»، «ساقی سرمست»، «بانوی مهر»، «پیراهنی که آید از او بوی یوسفم»، «عزای عالم»، «یک کاروان دل» و «آرامگهِ یار ۲» است.
ضبط و انتشار این اثر طی هفت سال انجام شد؛ از محرم ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹ ضبط این اثر به طول انجامید و در نهایت محرم ۱۳۹۱ به تهیهکنندگی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و توسط موسسه فرهنگی هنری آوای باربد منتشر شد. قطعههای «با من نظاره کن» و «پیراهنی که آید از او بوی یوسفم» به زبان ترکی هستند. برای شنیدن قطعههای «با من نظاره کن» اینجا و «ساقی سرمست» اینجا مراجعه کنید.
نوازندگان؛ آریا عظیمینژاد (سهتار، گیتار الکتریک و آکوستیک)، نیما عظیمینژاد (سهتار)، مهدی باقری (کمانچه و کمانچه آلتو) و علیرضا ملاحسینی (دف)، میثم شاهحسینی عکاس و مقداد شاهحسینی گرافیست و سیدعباس سجادی مدیر پروژه از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند.
در بخشی از یادداشت محمد اصفهانی خواننده و آهنگساز پاپ و سنتی درباره این اثر آمده است: «آلبوم ساقی سرمست کاری است مشترک از دوستان هنرمندم؛ مداح اهل بیت محمدعلی کریمخانی و موسیقیدان معنیگرای، آریا عظیمینژاد که در گذر ماهها و از پس چرخش چند محرم گرد آمده است. آثار آوازی این آلبوم کاملا بدیهه و حتی گاه به خلافآمد عادت، نسبت به اسلوبهایی است که در تنظیم یا اجرای آثار مذهبی توام با موسیقی در این روزگار؛ متدوال و معمول است. بنابراین شنیدن با تامل و استمرار در استماع آن را به مخاطبان توصیه میکنم.
صدای منحصر به فرد کریمخانی در دهه پنجم از زندگانیش که ای کاش زودتر به قدر و قدرتش پی میبُرد و میبرُدند و ذوق هنری و بدعتگرایی آریا عظیمینژاد در تصنیف مجموعه حاضر، هر یک به وسعتی درخور توجه و تامل، میدرخشند و سرانجام نام مبارک بزرگمرد تاریخ عشق و ایثار امام حسین(ع) که بر تارک این اثر میدرخشد و همه چیز را با خود به اوج میبرد همگی از دلایل استوار ارزشمندی مجموعه حاضرند.»
محمدعلی کریمخانی مداح و پیرغلام اهل بیت(ع) متولد ۱۳۲۹ در نرجه تاکستان، استان قزوین، از کودکی به مداحی و موذنی علاقهمند بود و در ایام ماه رمضان و محرم از رادیو به تمرینات مناجاتخوانی و مداحی میپرداخت. او نخستین مداحی خود را در ۱۶ سالگی در حرم امام رضا(ع) تجربه کرد و پس از اینکه متوجه تواناییهای خود شد، پیش از جوانی به تهران مراجعه کرد و پس از آن در رادیو تحت نظر حسین صبحدل و با همراهی محمد اصفهانی، محسن حسنزاده و سید احمد حلی به مداحی به صورت حرفهای اهتمام ورزید. سبب آشنایی کریمخانی با عظیمینژاد، محمد اصفهانی بود و این آشنایی به سال ۱۳۸۳ بازمیگردد که حاصل آن چندین اثر در پاسداشت مقام امام رضا(ع) و آلبوم «ساقی سرمست» است.
کریمخانی با خواندن «قطعهای از بهشت» (آمدهام ای شاه پناهم بده – خط امانی ز گناهم بده)، در سال ۱۳۸۹ به شهرت رسید. وی ۳۰ خرداد ۱۴۰۱ بعد از مدتها بیماری در ۷۲ سالگی دارفانی را وداع گفت. پیکر کریمخانی در زادگاهش، استان قزوین، نرجه تاکستان به خاک سپرده شد.
