پویاروز – تهران-در پی وقوع حوادث انفجاری و افزایش حضور مردم در محل حادثه، نهتنها کمکی به امدادرسانی نمیکند، بلکه با ایجاد اختلال در عملکرد نیروهای امدادی، شانس نجات مصدومان و افراد گرفتار زیر آوار را بهطور جدی کاهش میدهد.
گروه ایرنا زندگی – در شرایطی که انفجار یا حادثهای منجر به تخریب ساختمانها و گرفتار شدن افراد زیر آوار میشود، رفتار و واکنش مردم میتواند نقشی تعیینکننده در سرنوشت مصدومان داشته باشد. یکی از مهمترین چالشهایی که در این مواقع بارها مشاهده شده، تجمع افراد عادی در محل حادثه است؛ حضوری که اغلب با نیت کمک، همدردی یا حتی کنجکاوی شکل میگیرد اما در عمل میتواند روند امدادرسانی را مختل کرده و شانس نجات افراد گرفتار را کاهش دهد.
زمان طلایی نجات زیر سایه ازدحام
کارشناسان حوزه مدیریت بحران معتقدند که دقایق ابتدایی پس از وقوع انفجار، بهعنوان «زمان طلایی نجات» شناخته میشود. در این بازه زمانی، نیروهای امدادی تلاش میکنند با بیشترین سرعت و دقت، افراد زنده را زیر آوار شناسایی کنند. این عملیات به ابزارها و روشهای بسیار حساسی وابسته است، از جمله دستگاههای شنود صوتی که قادرند کوچکترین صداها را از زیر تودههای سنگین آوار تشخیص دهند. اما همین ابزارهای دقیق، به شدت تحت تأثیر سر و صدای محیطی قرار میگیرند.
سر و صدا؛ دشمن پنهان عملیات نجات
تجمع مردم در اطراف محل حادثه، معمولاً با ایجاد همهمه، گفتوگو، فریاد و رفتوآمد همراه است. این صداها میتوانند مانند یک پوشش صوتی عمل کنند و صدای ضعیف فردی را که زیر آوار مانده و برای نجات تلاش میکند، از بین ببرند. در چنین شرایطی، حتی پیشرفتهترین دستگاههای زندهیاب نیز ممکن است نتوانند سیگنالهای حیاتی را بهدرستی تشخیص دهند. به همین دلیل، سکوت و آرامش محیط یکی از الزامات اصلی در عملیات جستوجو و نجات محسوب میشود.
سگهای زندهیاب در محاصره بوهای انسانی
در کنار تجهیزات الکترونیکی، سگهای زندهیاب نیز از مهمترین ابزارهای شناسایی افراد زیر آوار هستند. این سگها با آموزشهای تخصصی قادرند بوی انسان زنده را از میان حجم زیادی از مصالح ساختمانی تشخیص دهند. اما عملکرد آنها نیز به شرایط محیطی وابسته است. وقتی تعداد زیادی از افراد در اطراف محل حادثه حضور دارند، بوی انسان در محیط پراکنده میشود و تمرکز سگها کاهش مییابد. این موضوع میتواند زمان جستوجو را افزایش داده و در برخی موارد، منجر به از دست رفتن فرصتهای حیاتی برای نجات شود.
انسداد مسیر امداد؛ تأخیرهای مرگبار
از سوی دیگر، حضور جمعیت باعث ایجاد اختلال در تردد نیروهای امدادی میشود. خودروهای آتشنشانی، آمبولانسها و تیمهای تخصصی برای رسیدن به محل حادثه نیاز به مسیرهای باز و بدون مانع دارند. اما در بسیاری از موارد، ازدحام جمعیت باعث مسدود شدن خیابانها و تأخیر در رسیدن این نیروها میشود. حتی چند دقیقه تأخیر در عملیات امداد میتواند تأثیر مستقیمی بر وضعیت مصدومان داشته باشد.
خطرات حضور افراد غیرمتخصص در محل حادثه
نکته نگرانکننده دیگر، ورود افراد غیرمتخصص به محدوده خطر است. برخی از شهروندان بدون داشتن آموزش یا تجهیزات ایمنی، تلاش میکنند وارد ساختمانهای تخریبشده شوند یا به جابهجایی آوار بپردازند. این اقدامات نهتنها میتواند جان خود آنها را به خطر بیندازد، بلکه ممکن است به مصدومان زیر آوار نیز آسیب برساند. جابهجایی نادرست مصالح میتواند باعث ریزش مجدد یا فشار بیشتر بر بدن افراد گرفتار شود.
اختلال در هماهنگی تیمهای امدادی
حضور افراد متفرقه در محل حادثه میتواند نظم و هماهنگی عملیات امدادی را بر هم بزند. عملیات نجات معمولاً با برنامهریزی دقیق و تقسیم وظایف بین تیمهای مختلف انجام میشود. ورود افراد غیرمرتبط میتواند باعث ایجاد سردرگمی و کندی در اجرای عملیات شود؛ موضوعی که در شرایط بحرانی هزینهبر و خطرناک است.
فشار روانی و گسترش شایعات
از منظر اجتماعی و روانی نیز تجمع مردم در محل حادثه تبعات خاص خود را دارد. خانوادههای افراد گرفتار در شرایطی بسیار حساس و پرتنش قرار دارند و هرگونه شلوغی یا انتشار اخبار نادرست میتواند اضطراب آنها را افزایش دهد. انتشار تصاویر و ویدئوهای نامناسب در فضای مجازی نیز به این فشار دامن میزند.
کمک واقعی؛ فاصله گرفتن از محل حادثه
در چنین شرایطی مفهوم «کمک مؤثر» باید بهدرستی برای جامعه تبیین شود. کمک کردن لزوماً به معنای حضور در محل حادثه نیست. گاهی بهترین کمک این است که افراد از محل فاصله بگیرند، مسیرها را برای نیروهای امدادی باز نگه دارند و از هرگونه ایجاد مزاحمت خودداری کنند.
لزوم فرهنگسازی و آموزش عمومی
رسانهها و نهادهای آموزشی نقش مهمی در این زمینه دارند. افزایش آگاهی عمومی درباره نحوه رفتار در شرایط بحران میتواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. آموزشهایی مانند رعایت فاصله، پرهیز از شایعهپراکنی و همکاری با نیروهای امدادی باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود.
هر ثانیه تعیینکننده است
در نهایت، باید تأکید کرد که در حوادثی مانند انفجار، هر ثانیه اهمیت دارد. فردی که زیر آوار گرفتار شده، ممکن است تنها از طریق یک صدا یا نشانه ضعیف قابل شناسایی باشد. هرگونه اختلال در این روند، میتواند به معنای از دست رفتن یک فرصت نجات باشد.
